Mesane Alınması Ameliyatı (Sistektomi)
Mesane alınması ameliyatı (radikal sistektomi), kas tabakasına ilerlemiş mesane kanseri veya tedaviye dirençli diğer mesane hastalıklarında uygulanan, mesanenin tamamen çıkarılmasını içeren büyük bir cerrahi işlemdir. Bu ameliyat sırasında erkek hastalarda prostat ve seminal veziküller, kadın hastalarda ise rahim, yumurtalıklar ve vajinanın bir kısmı da alınabilir. İdrarın vücuttan atılabilmesi için farklı yöntemler kullanılır ve hastanın yaşam kalitesini etkileyebilecek önemli değişiklikler meydana gelebilir. Günümüzde açık cerrahi, laparoskopik veya robotik yöntemlerle gerçekleştirilen radikal sistektomi, hastalığın yayılımına ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanır.
Mesane Alınması (Radikal Sistektomi) Nedir?
Radikal sistektomi, mesanenin tamamen çıkarılması işlemidir. Genellikle kas tabakasına ilerlemiş (invaziv) mesane kanseri olan hastalarda uygulanır. Bunun dışında radyasyon veya diğer tedavilere yanıt vermeyen ağır mesane hastalıklarında da gerekebilir.
Hangi Durumlarda Yapılır?
Mesane alınması ameliyatı, genellikle kas tabakasına ilerlemiş (invaziv) mesane kanseri olan hastalarda uygulanır. Bunun yanı sıra, tedaviye dirençli, sık tekrarlayan yüzeyel mesane tümörleri, radyoterapi veya diğer tedavilere yanıt vermeyen mesane kanseri vakaları ve mesanenin ciddi şekilde fonksiyon kaybına uğradığı bazı hastalıklar (örn. interstisyel sistit, refrakter mesane tüberkülozu) nedeniyle de gerekebilir. Ayrıca, radyasyon hasarı, ağır travmalar veya doğumsal anomaliler sonucunda mesane fonksiyonlarının tamamen bozulduğu durumlarda da bu ameliyat tercih edilebilir.
Özetle;
- Kas tabakasına yayılmış mesane kanseri
- Tekrarlayan, tedaviye dirençli mesane tümörleri
- Mesane fonksiyonlarını ciddi şekilde bozan hastalıklar (örneğin interstisyel sistit)
Ameliyat Nasıl Yapılır?
- Açık cerrahi: Karın bölgesine büyük bir kesi yapılarak gerçekleştirilir.
- Laparoskopik (kapalı) veya robotik cerrahi: Daha küçük kesilerle, minimal invaziv yöntemlerle yapılır. Robotik cerrahi, daha az kanama ve hızlı iyileşme avantajları sunar.
Ameliyatın Aşamaları
Radikal sistektomi, açık, laparoskopik veya robotik cerrahi yöntemlerle gerçekleştirilebilen büyük bir ameliyattır ve genellikle genel anestezi altında uygulanır. Açık cerrahi yöntemde, karın bölgesine büyük bir kesi yapılarak mesane ve çevresindeki lenf nodları çıkarılır. Laparoskopik ve robotik cerrahide ise daha küçük kesiler açılarak özel cerrahi aletler kullanılır, bu yöntemler daha az kanama ve hızlı iyileşme avantajı sunar.
Erkek hastalarda prostat ve seminal veziküller, kadın hastalarda ise rahim, yumurtalıklar ve vajinanın bir kısmı da alınabilir. Ameliyatın en önemli aşamalarından biri, idrarın vücuttan atılması için yeni bir yol oluşturulmasıdır. Bu amaçla bağırsaktan bir parça kullanılarak ileal konduit (idrar torbası), kontinan rezervuar (Indiana poşu) veya ortotopik neobladder (yeni mesane) gibi yöntemlerden biri tercih edilir. Ameliyat süresi genellikle 4-6 saat arasında değişirken, hastanın genel durumu ve cerrahi yönteme bağlı olarak değişebilir.
Özetle;
- Mesanenin ve çevresindeki lenf nodlarının çıkarılması
- Erkeklerde prostat ve seminal veziküller, kadınlarda rahim, yumurtalıklar ve vajinanın bir kısmı da alınabilir.
- İdrar yolu yeniden düzenlenir (idrarın vücuttan atılması için alternatif yollar oluşturulur).
İdrarın Atılması İçin Kullanılan Yöntemler
Mesane alınması ameliyatı sonrası idrarın vücuttan atılması için üç ana yöntem kullanılır: ileal konduit (idrar torbası), kontinan rezervuar (Indiana poşu) ve ortotopik neobladder (yeni mesane). Hangi yöntemin tercih edileceği, hastanın genel sağlık durumu, tümörün yayılımı ve cerrahın değerlendirmesine bağlıdır.
İleal Konduit (İdrar Torbası Sistemi)
- En yaygın kullanılan yöntemlerden biridir.
- İnce bağırsaktan küçük bir parça alınarak idrar yolları ile bağlanır ve karın duvarında bir açıklık (stoma) oluşturulur.
- Hasta, idrarın toplandığı bir dış torba (ürostomi torbası) kullanır.
- Avantajı: Cerrahi teknik olarak daha basit ve kısa sürede uygulanabilir.
- Dezavantajı: Hastanın sürekli bir torba taşıması gerekir ve cilt bakımı önemlidir.
Kontinan Rezervuar (Indiana Poşu)
- Bağırsaktan bir iç rezervuar (idrar kesesi) oluşturulur, ancak hasta doğal olarak idrar yapamaz.
- Göbek altına küçük bir açıklık (stoma) açılır ve hasta belirli aralıklarla bir kateter (sonda) yardımıyla idrarını boşaltır.
- Avantajı: Dışarıda sürekli bir torba taşıma gerektirmez.
- Dezavantajı: Hasta, gün içinde düzenli olarak kateter kullanarak idrarını boşaltmalıdır.
Ortotopik Neobladder (Yeni Mesane)
- Hastanın ince bağırsağından yeni bir mesane oluşturularak üretraya bağlanır, böylece hasta normal idrar yapma hissini koruyabilir.
- Avantajı: Hastanın vücut bütünlüğü bozulmaz ve doğal idrar yapma fonksiyonu korunur.
- Dezavantajı: Bazı hastalar idrar kaçırma veya idrarı tamamen boşaltamama gibi sorunlar yaşayabilir. Gece idrar kaçırma riski yüksektir.
Bu yöntemlerin her biri farklı avantaj ve dezavantajlara sahiptir. Seçim, hastanın yaşam tarzı, sağlık durumu ve cerrahın önerileri doğrultusunda yapılmalıdır.
Mesane Alınması Ameliyatı Sonrası Süreç
Radikal sistektomi sonrası iyileşme süreci, hastanın genel sağlık durumu, cerrahi yöntemi (açık, laparoskopik veya robotik) ve uygulanan idrar yolu oluşturma yöntemine bağlı olarak değişir. Ameliyat sonrası dikkat edilmesi gereken başlıca süreçler şunlardır:
1. Hastanede Kalış Süresi ve Erken Dönem Bakım
- Hastalar genellikle 7-10 gün hastanede kalır.
- İlk birkaç gün boyunca damar yoluyla beslenme sağlanabilir.
- İdrar yollarının iyileşmesi için hastaya idrar sondası ve drenler yerleştirilir.
- Bağırsak fonksiyonları ameliyat nedeniyle yavaşlayabilir, bu yüzden sindirimi kolay sıvı ve yumuşak gıdalar önerilir.
- Erken dönemde pıhtı oluşumunu önlemek için yürüyüş yapmaya teşvik edilir.
2. Evde Bakım ve İyileşme Süreci
- Evde iyileşme süreci 4-6 hafta sürebilir.
- Ağır kaldırmaktan, aşırı fiziksel aktivitelerden kaçınılmalıdır.
- Eğer ileal konduit (idrar torbası) kullanılıyorsa, stoma bakımı düzenli yapılmalı ve hijyen sağlanmalıdır.
- Neobladder (yeni mesane) yapılan hastalar, idrar tutma ve boşaltma konusunda eğitilmelidir. Gece kaçırmalar olabilir.
- Kateter kullanan hastalar, düzenli olarak idrarlarını boşaltmalı ve enfeksiyon belirtilerine karşı dikkatli olmalıdır.
3. Olası Komplikasyonlar
- Enfeksiyon riski: Ateş, kötü kokulu idrar veya yara bölgesinde kızarıklık fark edilirse doktora danışılmalıdır.
- Bağırsak tıkanıklığı: Bağırsak adaptasyonu zaman alabilir, gaz çıkarma ve dışkılama problemleri olabilir.
- İdrar kaçağı veya inkontinans: Neobladder yapılan hastalar idrar kaçırma sorunu yaşayabilir.
- Lenfödem: Lenf nodları çıkarıldığı için bacaklarda şişlik olabilir.
4. Uzun Vadeli Takip ve Yaşam Kalitesi
- Ameliyattan sonra düzenli doktor kontrolleri yapılmalıdır.
- Yeni oluşturulan idrar yolu sistemine uyum sağlamak zaman alabilir.
- Beslenme düzeni önemlidir; bol sıvı tüketmek, enfeksiyonları önlemek açısından faydalıdır.
- Eğer kanser nedeniyle ameliyat yapıldıysa, onkolojik takip için belirli aralıklarla görüntüleme ve kan testleri yapılmalıdır.
Sonuç olarak, radikal sistektomi sonrası yaşam kalitesi, seçilen idrar yolu yöntemi ve hastanın uyum sürecine bağlı olarak değişir. Hastaların ameliyat sonrası dönemde fiziksel, psikolojik ve sosyal adaptasyon süreçlerine dikkat etmesi ve doktorlarıyla düzenli iletişimde olması önemlidir.
Sonuç
Mesane alınması ameliyatı, radikal sistektomi, genellikle ileri evre mesane kanseri veya ciddi mesane hastalıklarında uygulanan büyük bir cerrahi işlemdir. Ameliyat sonrası süreç, hastanın genel sağlık durumu, uygulanan idrar atılım yöntemi ve yaşam tarzına uyum sağlama sürecine bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Günümüzde gelişen cerrahi teknikler ve rehabilitasyon yöntemleri sayesinde hastaların yaşam kalitesini koruması mümkündür. Ancak, uzun vadeli takip, enfeksiyon kontrolü ve yeni idrar yollarına adaptasyon süreci hastalar için büyük önem taşır. Bu nedenle, ameliyat öncesi ve sonrası dönemde multidisipliner bir yaklaşımla hasta takibi yapılmalı ve hastalar bu sürece fiziksel ve psikolojik olarak hazırlanmalıdır.
Üroloji Doktoru
Kaynaklar: